کودک اوتیسمی جیغ می‌زند یا خودش را می‌زند؟ راهنمای والدین

وقتی کودک دچار اوتیسم جیغ می‌زند یا خودش را می‌زند؛ راهنمای ایمن والدین

صفحه اصلی
/
وبلاگ
/
وبلاگ
/
وقتی کودک دچار اوتیسم…

وقتی کودک دچار اوتیسم جیغ می‌زند یا خودش را می‌زند؛ راهنمای ایمن والدین

دیدن جیغ‌زدن، کوبیدن سر، گازگرفتن دست یا دیگر رفتارهای آسیب‌زننده در کودک دارای اوتیسم برای والدین بسیار نگران‌کننده است. این واکنش‌ها معمولاً به معنای «لجبازی» یا بدرفتاری ساده نیستند و می‌توانند با دشواری در بیان نیازها، درد یا ناراحتی جسمی، فشار حسی، تغییر برنامه، خستگی، اضطراب یا یادگیری یک الگوی رفتاری مرتبط باشند. برای مدیریت درست، ابتدا باید ایمنی کودک حفظ شود و سپس علت و کارکرد رفتار با کمک متخصص بررسی شود.

در این راهنما، راهکارهایی برای برخورد ایمن در لحظه بحران، شناسایی محرک‌ها، پیشگیری و تقویت ارتباط کاربردی ارائه می‌شود. این مطالب جایگزین ارزیابی حضوری نیستند؛ به‌ویژه اگر خودزنی شدید، ناگهانی یا همراه با آسیب جسمی باشد.

چرا کودک دارای اوتیسم جیغ می‌زند یا خودش را می‌زند؟

رفتارهای چالش‌برانگیز در اوتیسم ممکن است چند علت هم‌زمان داشته باشند. بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر متوقف‌کردن رفتار، بررسی کنیم کودک با این رفتار چه چیزی را تجربه یا بیان می‌کند. رفتار ممکن است راهی برای درخواست کمک، فرار از موقعیت دشوار، جلب توجه، دسترسی به وسیله‌ای خاص یا تنظیم احساسات و تحریک‌های حسی باشد. شناخت علائم رفتاری و گفتاری اوتیسم می‌تواند به والدین کمک کند الگوهای ارتباطی و نیازهای کودک را دقیق‌تر ببینند.

مهم‌ترین علت‌هایی که باید بررسی شوند

دشواری در برقراری ارتباط: کودک ممکن است نتواند گرسنگی، درد، خستگی، مخالفت یا درخواست کمک را با کلمه، اشاره یا تصویر بیان کند.
محرک‌های حسی: صدای بلند، نور زیاد، شلوغی، بوی خاص، لمس ناگهانی یا لباس ناراحت‌کننده می‌تواند فشار زیادی ایجاد کند.
تغییر یا پیش‌بینی‌ناپذیری: جابه‌جایی برنامه، رفتن به مکان جدید یا پایان ناگهانی یک فعالیت مورد علاقه ممکن است بحران ایجاد کند.
درد و ناراحتی جسمی: مشکلات دندانی، یبوست، ناراحتی گوارشی، عفونت، اختلال خواب یا آسیب‌های جسمی گاهی به شکل جیغ یا خودزنی ظاهر می‌شوند.
یادگیری رفتاری: اگر کودک تجربه کرده باشد که جیغ‌زدن همیشه به دریافت وسیله یا توقف فعالیت منجر می‌شود، احتمال تکرار این الگو افزایش می‌یابد؛ این موضوع به معنای عمدی‌بودن یا مقصر بودن کودک نیست.

راهنماهای تخصصی نیز توصیه می‌کنند هنگام بروز رفتارهای چالش‌برانگیز، عوامل جسمی، محیطی، ارتباطی و تغییرات برنامه دوباره بررسی شوند، نه اینکه رفتار فقط با تنبیه یا سرزنش پاسخ داده شود. ([nice.org.uk](https://www.nice.org.uk/guidance/cg170/evidence/full-guideline-248641453?utm_source=openai))

در لحظه جیغ یا خودزنی چه کار کنیم؟

هدف اصلی در زمان بحران، کاهش خطر و پایین‌آوردن فشار محیط است. در این لحظه معمولاً کودک آمادگی شنیدن توضیحات طولانی یا یادگیری دستورهای جدید را ندارد.

اشیای سخت، تیز، سنگین یا قابل پرتاب را از اطراف کودک دور کنید.
اگر امکان دارد، کودک را بدون کشمکش به فضای خلوت‌تر و کم‌تحریک منتقل کنید.
با صدای آرام و جمله‌های کوتاه صحبت کنید؛ برای مثال: «اینجا امن است» یا «کمکت می‌کنم».
فاصله‌ای امن حفظ کنید و فقط در صورت ضرورت برای جلوگیری از آسیب فوری، از مداخله فیزیکی استفاده کنید.
بدون آموزش قبلی و نظارت متخصص، کودک را محکم مهار نکنید؛ مهار نادرست می‌تواند خطر آسیب یا تشدید بحران را افزایش دهد.
در صورت خونریزی، ضربه شدید به سر، بیهوشی، مشکل تنفسی، تشنج یا خطر فوری، از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.

پس از کاهش بحران، بهتر است درباره رفتار با کودک بحث طولانی، تهدید یا تنبیه انجام نشود. ابتدا فرصت آرام‌شدن بدهید و سپس در زمان مناسب، مهارت جایگزین را تمرین کنید.

چگونه علت و الگوی رفتار را پیدا کنیم؟

ثبت منظم موقعیت‌ها می‌تواند الگوهایی را آشکار کند که در لحظه بحران دیده نمی‌شوند. خانواده می‌تواند برای چند روز یا چند هفته اطلاعات زیر را یادداشت کند:

پیش از شروع رفتار چه اتفاقی افتاد؟
کودک در آن زمان چه می‌خواست یا از چه چیزی دوری می‌کرد؟
محیط از نظر صدا، نور، شلوغی و تماس بدنی چگونه بود؟
رفتار چقدر طول کشید و شدت آن چقدر بود؟
پس از جیغ یا خودزنی چه واکنشی از سوی اطرافیان یا محیط رخ داد؟
خواب، تغذیه، دفع، بیماری یا تغییر دارویی در آن روز چگونه بود؟

این نوع ثبت رفتار که گاهی با الگوی پیشایند، رفتار و پیامد شناخته می‌شود، به متخصص کمک می‌کند فرضیه‌های دقیق‌تری درباره کارکرد رفتار بسازد. بااین‌حال، یک جدول ثبت رفتار به‌تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند و باید در کنار ارزیابی رشد، ارتباط، سلامت جسمی و شرایط خانوادگی تفسیر شود.

راهکارهای پیشگیرانه برای کاهش بحران

ارتباط جایگزین را در زمان آرامش آموزش دهید

اگر کودک برای بیان خواسته‌ها به گفتار کافی دسترسی ندارد، می‌توان با ارزیابی گفتاردرمانگر از اشاره، ژست، تصویر، تابلو ارتباطی یا ابزار ارتباطی تولیدکننده صدا استفاده کرد. این روش‌ها قرار نیست کودک را از ارتباط کلامی محروم کنند؛ هدف آن‌ها فراهم‌کردن یک راه ارتباطی قابل دسترس برای درخواست، مخالفت، کمک‌خواستن و اعلام پایان فعالیت است. انتخاب روش مناسب باید متناسب با توانایی‌های حرکتی، شناختی، زبانی و نیازهای روزمره کودک انجام شود. ([asha.org](https://www.asha.org/practice-portal/professional-issues/augmentative-and-alternative-communication/?utm_source=openai))

واژه‌ها یا تصاویر کاربردی مانند «کمک»، «تمام شد»، «استراحت»، «نمی‌خواهم» و «درد دارم» را در دسترس قرار دهید.
پیش از بروز بحران، خودتان استفاده از تصویر یا اشاره را مدل‌سازی کنید.
برای پاسخ‌دادن کودک زمان کافی بدهید و پرسش‌های پشت‌سرهم نپرسید.
هر تلاش ارتباطی مناسب را جدی بگیرید، حتی اگر هنوز کامل یا واضح نباشد.

بررسی‌های تخصصی نشان داده‌اند که آموزش ارتباط کاربردی و استفاده هدفمند از ارتباط augmentative و alternative می‌تواند در برخی افراد به افزایش ارتباط جایگزین و کاهش رفتارهای چالش‌برانگیز کمک کند؛ میزان اثر برای هر کودک متفاوت است و به ارزیابی و اجرای منسجم وابسته خواهد بود. ([apps.asha.org](https://apps.asha.org/EvidenceMaps/Articles/ArticleSummary/72456082-bb29-4787-9283-b1b50ca673e4?utm_source=openai))

محیط و برنامه روزانه را قابل پیش‌بینی‌تر کنید

از برنامه تصویری ساده برای فعالیت‌های اصلی روز استفاده کنید.
پیش از تغییر فعالیت، با تصویر، اشاره یا شمارش معکوس کوتاه به کودک هشدار دهید.
در محیط‌های شلوغ، امکان استراحت در گوشه‌ای آرام را فراهم کنید.
به‌جای دستورهای طولانی، یک دستور روشن و قابل اجرا بدهید.
بین دو گزینه محدود و واقعی به کودک حق انتخاب بدهید؛ برای مثال «اول لباس یا اول مسواک؟».

مداخلات حسی نیز باید بر اساس ارزیابی فردی و توسط متخصص مربوط طراحی شوند. استفاده خودسرانه از وسایل سنگین، فشار عمیق یا تمرین‌های حسی برای همه کودکان مناسب نیست و ممکن است در بعضی شرایط ناراحتی یا خطر ایجاد کند.

چه زمانی ارزیابی تخصصی ضروری است؟

اگر رفتار تازه شروع شده، شدت آن افزایش یافته، به آسیب منجر می‌شود یا زندگی خانوادگی و حضور کودک در مهد، مدرسه و جامعه را مختل می‌کند، ارزیابی تخصصی را به تأخیر نیندازید. ارزیابی ممکن است شامل بررسی ارتباط و زبان، تنظیم هیجان، عوامل حسی، مهارت‌های روزمره، خواب، سلامت جسمی و الگوی رفتاری باشد.

همچنین اگر کودک هم‌زمان نشانه‌هایی مانند درد، اختلال خواب شدید، تغییر ناگهانی اشتها، یبوست مداوم، عفونت، افت عملکرد یا رفتار غیرمعمول نشان می‌دهد، بررسی پزشکی نیز اهمیت دارد. رفتار خودزنی همیشه فقط به اوتیسم مربوط نیست و نباید بدون معاینه، علت مشخصی برای آن فرض کرد.

برای آشنایی بیشتر با اهمیت شناسایی و مداخله زودهنگام، مطالعه مطلب شناسایی و مداخله زودهنگام در اختلال طیف اوتیسم می‌تواند برای خانواده‌ها مفید باشد.

نقش کلینیک گفتار توان‌گستر کرج در ارزیابی و برنامه‌ریزی

در کلینیک گفتار توان‌گستر کرج، بررسی رفتارهای شدید باید بر پایه نیازهای واقعی کودک و خانواده انجام شود. در صورت تناسب، ارزیابی گفتار و زبان، ارتباط کاربردی، مهارت‌های شناختی و رفتاری و آموزش والدین می‌تواند به طراحی یک برنامه مداخله متناسب کمک کند. هدف، جایگزین‌کردن تدریجی رفتارهای آسیب‌زننده با راه‌های امن‌تر برای ارتباط، درخواست، مخالفت و تنظیم هیجان است؛ نه وعده نتیجه قطعی یا یک نسخه یکسان برای همه کودکان.

خانواده‌هایی که از گوهردشت، رجایی‌شهر، عظیمیه، جهانشهر، باغستان، مهرشهر، گلشهر، حصارک یا شاهین‌ویلا مراجعه می‌کنند، می‌توانند درباره امکان ارزیابی حضوری یا خدمات آنلاین متناسب با شرایط کودک و نظر متخصصان، هنگام پذیرش پرس‌وجو کنند. خدمات آنلاین نیز در صورت مناسب‌بودن شرایط ارتباطی و فنی کودک ارائه می‌شود و جایگزین مراجعه پزشکی در موارد اورژانسی یا نیازمند معاینه نیست.

برای مطالعه‌ای مرتبط درباره خدمات و ارزیابی‌های مورد نیاز کودکان، می‌توانید به راهنمای انتخاب خدمات تخصصی اوتیسم در کرج نیز مراجعه کنید.

جمع‌بندی و راه تماس

جیغ‌زدن یا خودزنی در کودک دارای اوتیسم، پیامی درباره یک نیاز، فشار یا دشواری است؛ اما برای فهم دقیق آن باید شرایط جسمی، ارتباطی، حسی و محیطی هم‌زمان بررسی شود. در لحظه بحران، ایمنی و آرام‌سازی را در اولویت قرار دهید، از تنبیه و مهار خودسرانه پرهیز کنید و در زمان آرامش، مهارت‌های ارتباطی جایگزین و برنامه‌های قابل پیش‌بینی را تمرین کنید.

برای رزرو ارزیابی و دریافت راهنمایی متناسب با شرایط کودک، با کلینیک گفتار توان‌گستر کرج تماس بگیرید: